Achtergrond en doel van de studie
Het onderzoek werd geleid door wetenschappers van de Universiteit van Uppsala en het Karolinska Instituut in Zweden, met medewerking van prominente experts zoals de Amerikaanse cardioloog Eric Topol en onderzoeker Anna Forsberg. Het betreft de SCREESCO-studie, geregistreerd als NCT02078804 op ClinicalTrials.gov. Deze studie vergelijkt colonoscopie en de fecaal immunochemische test (FIT) met de gebruikelijke zorg zonder screening. Er werden 278.280 deelnemers van precies 60 jaar uit 18 regio’s in Zweden gevolgd, met een mediaan van 4,8 jaar. De resultaten wijzen op een aanzienlijke vermindering van sterfte en op meer vroegtijdige diagnoses.
Hoe de studie in elkaar zat en wat ze vonden
Deelnemers werden willekeurig toegewezen aan eenmalige colonoscopie, twee ronden van FIT, of een controlegroep zonder screening. Het doel was te onderzoeken in welke mate deze methoden vroege gevallen van dikkedarmkanker detecteren. In de colonoscopiegroep werden 58,7 gevallen van vroege kanker per 100.000 personen per jaar gevonden, wat 38% hoger is dan in de controlegroep zonder screening. De FIT-groep vond 52,7 vroege gevallen per 100.000 personen per jaar, een toename van 19% vergeleken met niet-gescreende personen.
Na vier jaar nam het aantal gevorderde kankergevallen in beide screeningsgroepen af. Anna Forsberg wijst erop dat screenen en het wegnemen van kankervoorlopers een preventief effect kan hebben.
Veiligheid, bijwerkingen en hoe vaak het voorkomt
Er was een lichte toename van spijsverterings- en hartproblemen in het eerste jaar na screening, maar het totaal aantal sterftegevallen bleef vergelijkbaar tussen alle groepen (ongeveer 550 sterfgevallen per 100.000 personen per jaar). Dat wijst erop dat de screeningsmethoden veilig zijn voor de onderzochte populatie.
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is colorectale kanker wereldwijd de derde meest voorkomende tumor en de op één na grootste oorzaak van kankerdood, met ongeveer 1,9 miljoen nieuwe gevallen en meer dan 900.000 sterfgevallen in 2022. De ziekte treft meestal mensen ouder dan 50 jaar, maar er is een verontrustende toename onder jongere volwassenen.
Risicofactoren en vooruitblik
Belangrijke risicofactoren zijn leeftijd, familiegeschiedenis, een dieet rijk aan bewerkt vlees maar arm aan fruit en groenten, een zittende levensstijl, obesitas, en het gebruik van tabak en alcohol. De stoelgangspatronen en gezondheid kunnen ook invloed hebben op het risico van chronische aandoeningen.
De uitkomst van de studie biedt volgens onderzoekers een “grote hoop” dat gestructureerde screenings de sterfte kunnen verminderen. Volgens Dr. Luis Caro is de kans op genezing bijna 90% wanneer de kanker vroeg wordt ontdekt. Dat geeft een optimistische vooruitblik voor de volksgezondheid, zeker met het oog op de definitieve resultaten die in 2030 worden verwacht.
De SCREESCO-resultaten kunnen nieuwe mogelijkheden bieden voor screeningsprogramma’s wereldwijd. Meer onderzoek en beleidscampagnes kunnen de kennis hierover vergroten en bijdragen aan het terugdringen van de prevalentie van deze dodelijke ziekte.
