Wat gebrek aan lof doet
Het fenomeen van weinig lof geeft interessante inzichten in gedrag en psyche. Onderzoek van Edward Deci en Richard Ryan, verbonden aan de Zelfdeterminatie Theorie, benadrukt het belang van intrinsieke motivatie. Zonder externe bevestiging, zoals complimenten, richten mensen zich meer op hun eigen standaarden. Ze halen voldoening uit zelfopgelegde doelen en zijn minder afhankelijk van prosociaal gedrag.
Ook Keise Izuma en collega’s van de University of Cambridge laten zien dat sociale lof doorgaans het striatum activeert (een hersengebied dat betrokken is bij de verwerking van beloningen zoals geld), maar dat die reactie minder sterk is bij mensen die weinig positieve versterking hebben gekregen. Deze personen tonen een verzwakte beloningsrespons op complimenten.
Wat het met je psyche en sociale relaties doet
Het ontbreken van regelmatige complimenten in de kinderjaren leidt tot een reeks psychologische en sociale kenmerken. Mensen kunnen een ‘muur’ bouwen in relaties, waarbij extern oordeel zelden de interne zelfwaardering verandert. Ze hebben de neiging reflexief complimenten te ontkrachten en vinden het lastig om om hulp te vragen, vanuit de overtuiging dat steun van buiten onbetrouwbaar is.
William Swann, onderzoeker aan de University of Texas at Austin, stelt dat mensen feedback zoeken die overeenkomt met hun zelfbeeld, zelfs als dat negatief is. Daarom komt lof die haaks staat op hun interne overtuigingen vaak niet binnen. Zo ontstaat een situatie waarin juist degenen die het meeste baat hebben bij geruststelling, de meest gecompliceerde afweer daartegen opbouwen.
Hoe je lof wél effectief maakt
Niet elke vorm van complimenteren werkt bij mensen die met weinig lof zijn opgegroeid. Algemene, vage complimenten zoals “Je bent geweldig” hebben vaak niet het gewenste effect. Wat wel helpt, is consistente en specifieke feedback, laag in drama en die aansluit op wat de ontvanger al vermoedt. Concrete opmerkingen zoals: “De manier waarop je dat gesprek met je broer aanpakte — je bleef zo kalm, en ik zag dat het de hele energie in de kamer veranderde,” kunnen veel effectiever zijn.
Door jaren van eerlijke en specifieke feedback, gecombineerd met betrouwbare relaties, kan die ‘muur’ veranderen in een ‘raam’. Dat maakt meer externe input mogelijk en bevordert verbondenheid en intimiteit.
Het besef dat een gebrek aan lof zowel een kracht als een beperking kan zijn, geeft een waardevol perspectief op menselijke veerkracht en verbinding. Terwijl zelfredzaamheid professionals onafhankelijk maakt, kan het ook intimiteit bemoeilijken. Echte verbondenheid vraagt om een balans tussen zelfverificatie en het toelaten van externe bevestiging, waarbij consistente relaties over tijd de sleutel zijn tot verandering.
