Een moment in de winkel
Vorige week stond ik in een supermarkt. Terwijl ik achter iemand in de rij stond, zag ik die persoon een verkreukeld papiertje uit z’n zak halen. Het was een handgeschreven boodschappenlijstje, een voorbeeld van sociale verantwoordelijkheid. De persoon achter hen grinnikte en hield z’n smartphone vast, misschien denkend: “Serieus, wie doet dat nog?” Maar is dat papieren lijstje echt zo achterhaald?
Wat neurowetenschap en psychologie zeggen
Onderzoek van psychologen zoals Isabelle Thibaud wijst op voordelen van handschrift. Het fysieke handelen bij schrijven activeert andere hersengebieden dan typen (het lijkt alsof er meerdere systemen tegelijk aan gaan). Thibaud zegt: “Het fysieke handelen van schrijven activeert andere hersengebieden dan typen.” Dat vergelijkt ze met het aansteken van de hersenen, alsof het oplicht “als een kerstboom”.
Typen levert daarentegen niet dezelfde cognitieve effecten op. Handmatig schrijven creëert neurale paden en activeert een breder netwerk van hersengebieden die te maken hebben met motoriek, zintuiglijke waarneming en cognitieve verwerking.
Hoe papieren lijstjes afleiding kunnen verminderen
Een andere stem in dit debat is Huang, een onderzoeker die winkelgedrag bestudeert. Hij merkt op dat consumenten met digitale lijsten zich vaak laten afleiden door smartphone-activiteiten zoals e-mail, sociale media of nieuws, wat kan leiden tot besluitvermoeidheid. Mensen pakken hun telefoon om hun lijst te kijken, zien meldingen, en twintig minuten later staan ze met een volle winkelwagen met onnodige spullen—terwijl belangrijke dingen zoals melk worden vergeten.
Een papieren lijst mist die pings en updates, wat afleiding kan verminderen en de focus tijdens het winkelen verhoogt. Dat sluit aan bij de rol van “externe herinneringen” die, volgens Evan Risko, helpen om mentale hulpbronnen efficiënter te gebruiken.
Mindfulness en handgeschreven notities
Handgeschreven notities vragen om aanwezigheid en bevorderen mindfulness. Met apps zoals Instagram en TikTok die constant om aandacht vragen, dwingt een pen tot een andere vorm van aandacht. Het schrijfproces wordt vaak omschreven als een “full-body cognitieve ervaring”, waarbij bewegingen en ritme ook in het geheugen worden vastgelegd.
De auteur van het boek “Verborgen Geheimen van het Boeddhisme: Hoe te Leven met Maximale Impact en Minimale Ego” gaat die verbinding nog dieper na. Vanuit een boeddhistische invalshoek dwingt handschrift tot aanwezigheid en wordt het gezien als een mindful handeling.
Cognitieve training en praktische tips
Schrijven met de hand wordt soms vergeleken met “cognitieve pushups” of met het nemen van de trap in plaats van de lift. Die kleine, ouderwetse handeling laat zien dat sommige gewoontes blijven omdat ze echt voordelen bieden.
Dat betekent niet dat je je smartphone helemaal moet bannen, maar papieren lijsten kunnen fungeren als externe herinnering zonder de verleidingen van digitale afleiding. Neem de volgende keer een pen mee in plaats van je telefoon. Voel het papier, zie de inkt vloeien, en let op hoe je hoofd even verandert.
De persoon met het verkreukelde lijstje in de winkel is dus niet per se gedateerd, maar voert misschien een praktijk uit die geheugen, focus en mindfulness versterkt op manieren die moderne apparaten niet zomaar even kopiëren.
